बदलती जीवनशैली आणि माझे घर

                                              बदलती जीवनशैली आणि माझे घर ...
          घरातील खोल्यांची रचना करताना बदलत्या जीवनशैलीचा विचार करणे खूप गरजेचे आहे. इतिहासाचा विचार केला तर त्या काळातील घरांची रचना आणि आत्ताच्या घरांची रचना यामध्ये बराच बदल दिसून येतो.
           इ. स. १९६० चा विचार करता घरांची रचना हि फारशी सुटसुटीत नव्हती. त्यावेळी घराच्या बांधकामासाठी प्रामुख्याने दगड, माती, चुना यांचा वापर होत असे.  याप्रकारच्या घरामध्ये खोल्यांचा आकार कमी पण भिंतींचा आकार मात्र मोठा असायचा. त्याचप्रमाणे छतही कौलारू प्रकारचे असायचे. घरात वावरताना बऱ्याच सोयीसुविधांचा अभाव असायचा. त्यावेळी तंत्रज्ञान जास्त विकसित नव्हते त्यामुळे मनुष्य फक्त नैसर्गिक गोष्टींवर उदा. सूर्यप्रकाश, वारा यांवर अवलंबून होता.

          जसजसा काळ बदलत जाईल तसे नवे तंत्रज्ञान विकसित होऊ लागले. हळूहळू लाकडांचा वापर करून माड्यांची घरेही होऊ लागली. छतासाठी स्टीलच्या पत्र्यांचा वापर होऊ लागला.  साधारणतः इ.स. २००० पासून R.C.C. इमारतींचे बांधकाम वाढू लागले आणि आत्ताच्या काळात R.C.C. इमारत हि काळाची गरज होऊन गेली.
          पूर्वीची घरे जी दगड, माती आणि चुना यांचा वापर करून बांधण्यात आलेल्या घरांना टेक्निकल भाषेत लोड बिअरिंग कन्स्ट्रक्शन  असे म्हटले जाते. या प्रकारच्या इमारतीमध्ये बीम, कॉलम, स्लॅब  यांची तरतूद नसायची. घराचा सगळा  भार हा भिंतींद्वारे वाहिला जात असे. यामुळे भिंती मोठ्या पण राहण्यासाठीची जागा मात्र कमी असायची. पण R.C.C इमारतीमध्ये बीम, कॉलम, स्लॅब  यांची तरतूद असल्यामुळे भिंतींचा आकार कमी झाला. त्यामुळे पाहिजे तशी व मजबूत इमारत बांधता येऊ लागली. लहान जागेत वापरण्यासाठी जागा     ( कार्पेट एरिया ) जास्त मिळू लागली.
   
                                     जीवनशैलीतील बदल... 
          आता  लोक R.C.C. इमारतींकडे कसे वळू लागले आणि जीवनशैलीत बदल कसे होत गेले ते पाहू...

 पूर्वीची जीवनशैली 

१)  वाहतुकीची सोय : पूर्वी वाहतुकीसाठी प्राण्यांचा वापर आधिक प्रमाणात होत असे. बैलगाडी, टांगा, गाढव,इ. प्राण्यांद्वारे दळणवळणाची प्रक्रिया होत असे. त्यामुळे वाहतूक ही संथ गतीने होत असे. हळूहळू यामध्ये बदल होत गेले. तंत्रज्ञान विकसित होत गेले आणि सायकली, मोटारसायकल यांचे प्रमाण वाढू लागले. सध्या दोन चाकी आणि चार चाकी वाहनांची संख्या भरपूर वाढली आहे. त्यामुळे प्रत्येक घरात १ दोन चाकी आणि १ चार चाकी वाहन उपलब्ध आहे. R.C.C. बांधकाम करताना पार्किंगची सोय करणेही सोपे झाले आहे.

२) बांधकामासाठी वापरले जाणारे मटेरियल : साधारणतः इतिहास लक्षात घेतला तर दगड, माती आणि चुना यांचा वापर बांधकामासाठी होत असे. घरांची रचना सुटसुटीत आणि हवी तशी करणे कठीण जात असे आणि मजबुतीही कमी असे. पण R.C.C. इमारतीमध्ये सिमेंट, वाळू, खडी आणि स्टील यांच्या वापरामुळे घराची रचना हवी तशी आणि आकर्षक करणे सोपे झाले. त्याचबरोबर भिंतींचा आकार कमी होऊन वापरण्यासाठी जास्त जागाही मिळू लागली.

जुनी घरे 

३) राहणीमानातील  बदल : पूर्वीच्या राहणीमानात आणि आत्ताच्या राहणीमानात बरीच तफावत दिसून येते. जर दिवसाच्या सुरुवातीपासून विचार केला तर पूर्वी सकाळी आंघोळीसाठी आणि प्रातः विधीसाठी बाथरूम आणि टॉयलेटची सोय ही घराबाहेर केली जात असे आणि पूर्ण कुटुंबामध्ये  बाथरूम  व टॉयलेट ही  कॉमन ठेवली जायची. आत्ताच्या बदललेल्या जीवनशैलीप्रमाणे R.C.C.  घर बांधताना आपण बाथरूम  व टॉयलेट हे घराच्या आतच बंधू लागलो. त्याचप्रमाणे बाथरूम  व टॉयलेट हे कॉमन बांधण्यापेक्षा प्रत्येक बेडरूम साठी अटॅचड टॉयलेट बांधने सोयीचे ठरू लागले आहे.
       

          त्याचप्रमाणे किचनचा विचार केला तर पूर्वी चुलींवर स्वयंपाक बनवला जात असे. पण हळूहळू गोबर गॅस, C.N.G . गॅस वापरात येऊ लागले आहेत. त्याच्याही पुढे जाऊन आता सोलर शेगडी आणि इलेक्ट्रिक शेगडी वापरात येऊ लागल्या आहेत. किचनसाठी किचन ट्रॉली आणि बऱ्याच नवीन संकल्पना रुजू होत आहेत. R.C.C. घर बांधताना किचनची बाब प्रामुख्याने विचारात घेतली जाते. त्याचप्रमाणे आंघोळीसाठी चूल, बंब आणि हिटरचा वापर कमी होऊन सोलर वॉटर हिटर जास्त वापरात येऊ लागले आहेत. त्यामुळे R.C.C. इमारत बांधताना सोलर वॉटर हिटरसाठीही सोय करून ठेवणे गरजेचे झाले आहे. त्याचप्रमाणे मनोरंजनाचा विचार केला तर पूर्वी T.V. ची व्यवस्था नसायची परंतु आता T.V.,प्रोजेक्टर सारखी अनेक मनोरंजनाची साधने विकसित झाल्यामुळे मनोरंजनासाठी एक वेगळी खोली असावी ज्यामुळे कुटुंबातील सर्व सदस्य एकत्रितपणे  त्याचा लाभ घेऊ शकतील.
            अशा प्रकारे वरील काही मुद्द्यांचा विचार करता लोक प्रामुख्याने घराची इमारत R.C.C. करण्यासाठी सरसावत आहेत. या इमारतींचे मजबुतीसोबत आयुष्यही जास्त असते. ते साधारणतः १०० वर्षे असते. घरासाठी ५० ते ६० वर्षे आयुष्य गृहीत धरणे योग्य ठरेल.

सोलर वॉटर हीटर 

             या R.C.C.  घराच्या रचनेतही राहणीमानानुसार बदल होत आहेत. त्याचप्रमाणे लोक घराची अंतर्गत आणि बाह्य सजावटही आकर्षक असावी या दृष्टीने विचार करताहेत. जसे कि खिडक्यांची रचना, त्याचप्रमाणे घराचे छत यांची रचना अशा प्रकारे असावी कि त्यामुळे घरालाही शोभा येईल आणि जास्तीत जास्त नैसर्गिक गोष्टी जसे कि सूर्यप्रकाश आणि हवा यांचाही लाभ घेता येईल. सध्याच्या धावपळीच्या जगात थोडा वेळ निसर्गाच्या सानिध्यात घालवावा यासाठी घरातच गार्डन, बाल्कनीमध्ये लँडस्केप, व्यायामासाठी शांत जागा इ. यांचीही सोय होऊ लागली आहे.
             वरील मुद्द्यांना अनुसरून घराची रचना कशी असावी आणि खोल्यांचा आकार किती असावा हे पुढच्या लेखात स्पष्ट केले जाईल.

सारांश : 'बदलती जीवनशैली आणि माझे घर' या लेखात पूर्वीची राहणीमानाची पद्धत आणि  आत्ताच्या राहणीमानाचे बदल स्पष्ट केले आहेत. त्याचप्रमाणे R.C.C. घर बांधत असताना नवीन सुविधांचा विचार कसा करावा हे या लेखात स्पष्ट केले आहे. या लेखात आत्तापर्यंतच्या ५० वर्षातील बदल आणि भविष्यातील ५० वर्षात  होणारे बदल यांचा सुवर्णमध्य साधण्याचा प्रयत्न केला आहे.

                                                                                                                                      निकिता
                                                                                                                            मो. न.  ९४२०५०४८०१
                                                                                                                         FOR- SQUARE FOOT